Oudewijvenkoek

Inmiddels zijn mijn ontbijtgewoonten wat veranderd, maar tot niet zo lang geleden at ik elke ochtend een plakje ontbijtkoek bij mijn ochtendmaaltijd. Heerlijk. Ik ben er nog steeds dol op, maar ik begin er mijn dag niet meer mee: ontbijtkoek, of een andere soort kruidkoek, eet ik nu liever als tussendoortje. 

En vooral erg lekker vind ik dan de oudewijvenkoek. Een koek die vroeger ook vaak op mijn ontbijtbordje lag, maar die in het noorden van ons land (Groningen) traditioneel, meestal royaal besmeerd met boter, bij een kopje koffie gegeten wordt (Ain plakje Olwief bai de leut is altied goud). Nu kom ik niet uit het noorden, en drink ik ook geen koffie, dus ik voel me vrij deze lekkernij op andere momenten van de dag te nuttigen. En omdat ik er zo dol op ben, moest ik hem gewoon een keertje zelf bakken. 

In Het Nederlands Bakboek van Gaitra Pagrach-Chandra kwam ik dit verrukkelijke recept tegen. Het moeilijkste aan het hele recept is dat je je wilskracht aan moet spreken, want na het bakken moet de koek een paar dagen rijpen. En dat je hem niet meteen aan mag snijden is echt lastig, want de geur die je keuken vult tijdens het bakken is echt om van te watertanden. De smaak van de koek gelukkig na die paar dagen wachten ook. Ik zou hem de hele dag door wel kunnen eten. Mmmmm. 

Ingrediënten

• 250 g (fijn) roggemeel + extra voor bestuiven
• 1 tl gemalen anijszaad
• 1 ¼ tl bakpoeder
• ¾ tl zuiveringszout
• 150 g keukenstroop 
• 175 g blanke stroop (glucosestroop)
• 125 ml water
• ¼ tl natuurazijn

Extra nodig

Brood/cakevorm met 1,25 liter inhoud, bakpapier, huishoudfolie

Tijd (ongeveer)

20 minuten bereiding, 45 minuten oven, 2 dagen wachten

• Verwarm de oven voor op 160°C. Bekleed de bakvorm met een dubbele laag bakpapier. 
• Zeef het roggemeel samen met het gemalen anijszaad, het bakpoeder en het zuiveringszout boven een kom. Roer door elkaar met een garde. 
• Doe de keukenstroop samen met de blanke stroop en het water in een steelpan. Verwarm het geheel zachtjes, al roerend, totdat het gelijkmatig vloeibaar en niet meer stroperig is.
• Laat afkoelen tot ongeveer lichaamstemperatuur. Roer er dan de natuurazijn door. 
• Giet het stroopmengsel over de droge ingrediënten en roer goed tot je een glad en egaal gekleurd mengsel hebt. 
• Doe dit mengsel in de bakvorm en strijk glad met een vochtige rubberen spatel, of gebruik je vochtige handen.
• Bestuif de bovenkant met roggemeel.
• Bak de koek in ongeveer 45 minuten gaar in het midden van de voorverwarmde oven. Controleer dit door een sateprikker midden in de koek te steken, deze moet er schoon uit komen.
• Haal de koek uit de vorm en laat hem volledig afkoelen op een rooster.
• Wikkel de koek goed in meerdere lagen huishoudfolie en doe hem in een goed afgesloten trommel.
• Laat hem zo minstens twee dagen rijpen. 
• Serveer de koek in plakken, bestreken met boter. 

Stroopkoekjes

Bij een kopje koffie of thee hoort natuurlijk zo nu en dan iets zoets. En wat smaakt er nu beter bij je theemomentje dan een heerlijk koekje? Nu het langzaamaan kouder begint te worden, begin ik te verlangen naar lekkere verse warme stroopwafels. Mmmm. Toen ik tijdens mijn studententijd in Nijmegen woonde kocht ik er af en toe eentje op de markt, dat was echt heerlijk genieten. 

Tegenwoordig ben ik aangewezen op de koude supermarktexemplaren. Ook best lekker, maar toch mist er iets. Nu hoor ik je denken “dan maak je ze toch lekker zelf?”, maar dat gaat niet: ik ben helaas (nog) niet in het bezit van een (stroop)wafelijzer. Maar niet getreurd, ik weet een heerlijk alternatief op de stroopwafel: de stroopkoek. Dit is ook zo’n onweerstaanbaar lekkere oer-Hollandse lekkernij. 

In tegenstelling tot de stroopwafel ken ik deze koeken enkel en alleen uit de supermarkt, op verse exemplaren ben ik nog nooit gestuit. Maar dankzij Cees Holtkamp (Koekje) weet ik nu hoe ik ze zelf moet maken. In plaats van grote koeken heb ik kleinere exemplaren gemaakt, maar dat doet niets af aan de smaak: ze zijn echt verrukkelijk. Tussen de twee heerlijke brosse koekjes zit een zachte laag stroop met kaneelsmaak. Om van te smullen. 

Koud smaken de koekjes al heerlijk, maar warm zijn ze echt niet te versmaden. Wel een kleine waarschuwing vooraf: de stroop loopt langzaam tussen de koekjes uit, dus het kan een kliederboel worden. Maar wanneer je op je bank met je kopje thee zo’n fantastische zelfgemaakte stroopkoek weg zit te happen, weet je dat het de kliederboel meer dan waard is. Tip: voor een leuk ruitjespatroon in de koekjes, kun je met een bot mes streepjes trekken in de ongebakken deegplakjes.

Ingrediënten

• 340 g zachte roomboter
• 240 g witte basterdsuiker
• snufje zout
• 1 ei, losgeklopt
• 450 g Zeeuwse bloem, gezeefd
• 10 g bakpoeder, gezeefd
• 200 g keukenstroop
• 125 g bruine basterdsuiker
• 1 tl gemalen kaneel

Extra nodig

Met bakpapier beklede bakplaten, ronde uitsteker van 6 centimeter doorsnee, huishoudfolie

Tijd (ongeveer)

30 minuten bereiding, 15-20 minuten oven, 15 minuten wachten

• Meng 240 g zachte boter met de witte basterdsuiker, het zout en het losgeklopte ei. 
• Kneed de Zeeuwse bloem en het bakpoeder erdoor.
• Verpak het deeg in huishoudfolie en laat het 1 uur rusten in de koelkast. 
• Verwarm de oven voor op 170°C.
• Rol het deeg op een met bloem bestoven werkblad uit tot een lap van 3 millimeter dik.
• Steek met de ronde uitsteker van 6 centimeter doorsnee rondjes uit het deeg. 
• Leg de deegrondjes op een met bakpapier beklede bakplaat en bak de koekjes ongeveer 15-20 minuten in de voorverwarmde oven, tot ze goudgeel van kleur zijn. 
• Maak ondertussen de stroop.
• Smelt hiervoor de keukenstroop in een steelpan. Roer de bruine basterdsuiker, 100 g zachte boter in blokjes en de gemalen kaneel erdoor. Meng tot je een egaal stroop-mengsel hebt. 
• Laat het mengsel afkoelen tot lauwwarm. 
• Haal de koekjes uit de oven, laat ze iets afkoelen en bestrijk de helft van de koekjes met de stroop. Leg de andere helft van de koekjes er bovenop.

Ontbijtkoek

Ontbijtkoek, peperkoek, honingkoek, kruidkoek… er zijn veel verschillende benamingen voor deze lekkere zachte zoete oer-Hollandse koeksoort. Sinds een aantal jaar wordt hij als ongezond bestempeld vanwege het hoge suikergehalte, maar toch blijf ik er bijna elke morgen een plakje van eten bij mijn ontbijt: ik vind het gewoon een heerlijke manier om mijn dag te beginnen. Ook bij de thee, tijdens de lunch of als tussendoortje is deze lekkernij overigens niet te versmaden. 

Ik ben al van kinds af aan dol op ontbijtkoek, maar ik weet niet meer of ik vroeger elke dag of alleen in het weekend een plakje bij het ontbijt kreeg. Wat ik nog wel weet is dat de ontbijtkoek altijd in een mooi blik van Peijnenburg werd gestopt. Op dit blik stonden onder andere de aanwijzingen om de ontbijtkoek volgens oud familierecept zelf te maken:

‘Kook 5 pond Bretagne honing en 2 ½ pond Havana honing samen met 4 ½ pond melasse en 2 ½ pond water. Meng het kokende zoet door 13 pond roggemeel met 13 lood koekkruiden die bestaan uit kaneel, noot, foelie, nagelen, kardemom, gember, koriander en orange schillen. Het deeg enkele dagen laten rusten, dan doortrekken met boekweithoning en bakpoeder. Rustig afbakken’. Ik heb mijn zus beloofd ooit nog een keer met dit recept aan de slag te gaan, maar ik heb nu eerst een ander recept voor ontbijtkoek uitgeprobeerd (afkomstig uit Het Nederlands Bakboek). 

Het resultaat is echt verrukkelijk. Op het eerste gezicht lijkt het een ietwat simpele koek, maar hij is heerlijk zacht & smeuïg, lekker klef en rijk van smaak met een lekker kruidig aroma. Het is jammer dat ik de geur van de koek niet mee kan sturen met dit recept, deze is namelijk om van te watertanden zó lekker (mijn keuken rook ook echt fantastisch tijdens het bakken). Je moet na het bakken helaas wel een paar dagen wachten voordat je hem aan kan snijden, de smaken moeten namelijk de tijd krijgen om te rijpen. Dus ik hoop dat je genoeg wilskracht hebt om de koek niet meteen op te eten. 

Ingrediënten

• 250 g roggemeel
• 1 ½ tl zuiveringszout
• 1 tl gemalen kaneel
• ½ tl gemberpoeder
• ¼ tl gemalen kruidnagel
• ¼ tl versgeraspte nootmuskaat
• ¼ tl gemalen kardemom
• ⅟8 tl gemalen foelie
• 200 g keukenstroop
• 100 g honing
• 150 ml water

Extra nodig

Cake/broodvorm van 1,25 liter, bakpapier, huishoudfolie

Tijd (ongeveer)

20 minuten bereiding, ca. 45 minuten oven, 2 dagen wachten

• Verwarm de oven voor op 160°C. Bekleed de cake/broodvorm met bakpapier.
• Zeef het roggemeel, het zuiveringszout en de specerijen bij elkaar in een grote kom. Roer deze ingrediënten met een garde goed door elkaar. 
• Doe de keukenstroop, honing en het water in een steelpan en verwarm het geheel zachtjes. Blijf rustig roeren tot het mengsel vloeibaar en niet meer stroperig is.
• Draai het vuur uit en laat het mengsel afkoelen tot ongeveer lichaamstemperatuur.
• Roer het stroop-mengsel even goed door en giet het dan over de droge ingrediënten. 
• Roer goed tot er een glad en egaal gekleurd mengsel ontstaat. Dit gaat het makkelijkst met een mixer. 
• Doe het mengsel in de vorm en strijk de bovenkant glad met een vochtige spatel. 
• Bak de koek in ca. 45 minuten gaar: een satéprikker die je in het midden van de koek steekt, moet er schoon uitkomen.
• Haal de koek uit de vorm en laat hem volledig afkoelen op een rooster. 
• Wikkel de koek goed in meerdere lagen huishoudfolie en doe hem in een goed afgesloten trommel. Als je geen trommel hebt, wikkel dan de koek strak in een aantal lagen aluminiumfolie.
• Laat de koek zo minstens twee dagen rijpen. 
• Serveer de koek in plakken, besmeerd met boter.

Kruidkoek

Sommige baksels die ik maak ruiken zó lekker, dat het jammer is dat ik bij de foto's geen geuren kan toevoegen. Bij dit recept voor kruidkoek zou ik dat namelijk zeker hebben gedaan. Niet alleen rook het al verrukkelijk in mijn keuken tijdens het maken van het beslag, maar toen de kruidkoek eenmaal in de oven stond was de geur echt om van te watertanden. 

Mijn geduld werd dan ook danig op de proef gesteld toen ik een dag moest wachten voordat ik de koek kon aansnijden. Natuurlijk is het niet verplicht om een dag (of meer) te wachten, want ook wanneer je de koek aansnijd als hij net is afgekoeld smaakt hij heerlijk. Maar als je wat langer geduld hebt kunnen de smaken beter intrekken en wordt de koek echt lekker klef. Ik moet toegeven: dit wachten is best lastig, maar de moeite meer dan waard. Geduld is echt een schone zaak! 

Het resultaat, na minstens een dag te hebben gewacht, is een heerlijke zachte en smeuïge koek die niet te zoet is en een mooie kruidensmaak heeft. Heerlijk voor bij het ontbijt, bij de koffie of thee, in het lunchpakketje of zomaar als lekker tussendoortje voor die onweerstaanbare trek. Ik zou het elke dag wel willen eten, zo lekker. Gelukkig is het een fluitje van een cent om dit recept te maken.

Ingrediënten

• 230 g zelfrijzend bakmeel
• 3 tl bakpoeder
• 1 tl gemalen gember
• 1 tl gemalen kaneel
• 1 tl koekkruiden
• 110 g koude boter, in blokjes
• 110 g appel- of perenstroop
• 110 g keukenstroop 
• 110 g rietsuiker
• 280 ml melk
• 1 groot ei, losgeklopt

Extra nodig

cakevorm van 25 centimeter lang, plantaardige olie, bakpapier, vetvrij papier, huishoudfolie

Tijd (ongeveer)

20 minuten bereiding, 45-55 minuten oven, minstens 1 dag wachten

• Verwarm de oven voor op 180°C. Vet de cakevorm licht in met plantaardige olie en leg een vel bakpapier in de vorm, zodat de lange zijkanten en de bodem bedekt zijn. 
• Zeef boven een grote kom het zelfrijzend bakmeel, bakpoeder, gember, kaneel en koekkruiden.
• Roer deze ingrediënten even goed door elkaar met een garde. 
• Doe de koude boter in de kom en wrijf deze met koele hand door de droge ingrediënten. Blijf wrijven tot je een kruimelig mengsel gekregen hebt.
• Doe de keuken- en appel/perenstroop in een steelpan en verwarm dit langzaam, onder af en toe roeren, tot alles vloeibaar is geworden. 
• Laat dit mengsel in de pan afkoelen tot 38°C. Doe ondertussen de melk en suiker in een andere steelpan en verwarm dit langzaam, onder voortdurend roeren, tot alle suiker is opgelost. 
• Roer eerst de melk door het kruimelige meelmengsel en roer er vervolgens het stroopmengsel en het losgeklopte ei doorheen. Roer dit goed door elkaar tot een egaal beslag ontstaat.
• Klop het mengsel eventueel kort met een mixer door elkaar. 
• Giet het beslag in de cakevorm. 
• Bak de kruidkoek in 45 tot 55 minuten gaar. Controleer of de kruidkoek gaar is met een sateprikker. 
• Laat de kruidkoek helemaal afkoelen in de vorm. 
• Haal de koude koek uit de vorm, verwijder het bakpapier en wikkel hem vervolgens in vetvrij papier. Verpak dit pakketje vervolgens in huishoudfolie. 
• Wacht minstens 1 dag voordat je de koek aansnijd.

Bron recept: Brood van Linda Collister